8

246

247

Körfez Krizi ve Savaşı üzerinde bu kadar uzunca durmamızın dört nedeni var:

1- Körfez Krizi ve Savaşı, Özal'ı dünya düzeyine çıkardı.

2- Özal, Körfez Krizi ve Savaşı sırasında, Türkiye'nin kendi dışında gelişmiş olayların sonuçlarına seyirci kalarak devre dışı bırakılmasını önledi.

3- Özal, esen rüzgârın yönüne doğru gitmeyi gelenek haline getiren Türk dış politikasına, rüzgârı kendi gitmek istediği yöne göre kullanma cesaretini getirdi.

4- Özal, bu kriz ve savaş sırasında, inisiyatifi ele almanın ve uluslararası düzeyde kişisel ilişkilerin ne kadar önemli olduğunu gösterdi.

Gazeteci Cengiz Çandar, Özal'ın Körfez Krizi ve Savaşı süresince izlediği ustaca politikayı ve Türkiye'ye radikal virajlardan birini daha döndürmesini şöyle anlatır :

"Turgut Özal'ı dünya düzeyine çıkartan olay, hiç kuşkusuz, Körfez Savaşı'dır. 2 Ağustos 1990'da İrak'ın Kuveyt'e girmesiyle birlikte, Özal'ın yıllardır geliştirdiği dış politika önsezilerinin ve yönelimlerinin Türkiye'nin rotasını tarihi olarak değiştirecek bir imkân doğuverdi.

Türkiye bir açıdan bakıldığında, Osmanlıların kuruluş döneminden, bir diğerine göre ise III. Selim'den beri batılılaşma tercihini yapmıştı. Cumhuriyet'in kuruluşu 'batılılaşma'y ı bir başka deyişle batı dünyasında yer almayı 'ideoloji' haline getirmesiyle önceki dönemlerden ayrılır.

Bununla birlikte, Türkiye temel tercihi ile Üçüncü Dünya karakteristiklerinden kurtulamamasının kimlik bunalımından çıkamamıştı. Yine Turgut Özal dönemine denk gelen Avrupa Topluluğu'na başvuru da hu özelliğini tümüvle değiştirememişti.

Körfez Krizi Türkiye'yi tam bir 'kavşak noktası'nda yakaladı. Amerika Birleşik Devletleri'nin en yakın müttefiklerinden biri olan Türkiye, Amerika ile en önemli iktisadi ve ticari partneri olan ve üstelik üstü örtülü Kürt sorunu nedeniyle stratejik bir işbirliğine sahip bulunduğu Irak arasında tercih yapmakla yüz yüze kaldı.

Turgut Özal'ın siyasi dehası bu krizde izlediği politikayla uluslararası ölçüler kn?nnHı Gerek kri? dönemi (crisis ma-

nagement) açısından ustalığını ortaya koydu ve gerekse dış politikada son derece önemli olan karar alabilme ve uygulamaya sokma yeteneklerini sergiledi.

Bundan sonra önemli olan Özal'ın, Türkiye'nin gelip dayandığı 'kavşak noktası'nı derhal kavraması ve Türkiye'ye radikal bir viraj döndürmesidir. Kriz patlak verdiği anda, kararını başta Amerika'nın çektiği batılıların başını çektiği koalisyona katılmakta verdi. İsmet İnönü'nün İkinci Dünya Savaşı'nda veremediği, İttihat ve Terakki hükümetinin Birinci Dünya Savaşı'nda yanlış bir tercihle verdiği kararı. Ö7fil Körfez Kri-li'nde doğru bir kararla verdi.

Türkiye'yi tarafsız bırakamayacak uluslararası bir bunalımda, ülkenin eşsiz jeostratejik konumunu etkili bir siyaset silahı haline dönüştürüverdi. Amerikan Başkanı George Bush'a Türkiye'nin petrol boru hattını kapatması için bir Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi kararı çıkması gerektiğini söyleyen odur. Karar çıktıktan sonra derhal u\-gulamaya soktu.

Türkiye'nin böylesine inisiyatif alması, bir yandan Suudi Arabistan'ı da aynı tutuma itti ve uluslararası koalisyonun oluşmasına yol açtı.

Özal'ın inisiyatif alma ve inisiyatifi elden bırakmama tutkusu, Türkiye'nin dahil olabileceği ve Amerika'nın taraf olduğu bir uluslararası bunalımda, belki de ilk kez denklemi tersine çevirdi.

Türkiye, Amerika'nın telkinleri veya baskıları altında bir tutum izlemeye zorlanan ülke olmaktan çıktı ve tersine Amerika'ya telkin yapan bir ülke haline dönüştü.

En azından, Amerika'dan gelebilecek telkinler, inisiyatif alınarak Amerika'nın atılmasını isteyebileceği adımlar zaten atılmış olduğu için, gereksiz hale getirildi.

Bu dış politika stili, Türkiye'yi kendiliğinden dünya politikasının temel aktörlerinden biri konumuna yükseltti. Türkiye'nin dünya politikasının temel aktörlerinden biri konumuna yükselmesi ise, gerek dış güvenlik, gerekse stratejik çıkarlar bakımından en önemli güvencesi teşkil ediyordu. Bu bakımdan, 'bir koyup beş almak biçiminde popülarize edilen Mum, Körfez Krizi ve savaşın yol açtığı kaçınılmaz kayıplar bir yana, tam da bu sonucu getirmiştir.

 Geri

İleri