8

106

107

Naim Talû ve arkadaşlarla oturup konuşuyorduk. Eğer istersen, istediğin gibi seyahate git, 3.000 dolar alarak... Bizim hamurumuz nasıl yoğrulmuş? Nasıl bir kanaldan geliyoruz? 200 dolar al, 9 tane bavulla 6 ay dolaş, 6 ay sonra 200 dolarla geleceksin. Bunu kıracaksın, istediğin kadar doları al, git. Arkadaşlarla matematiğe vuruyoruz. Ya bir milyon, üç milyon kişi 3.000'er dolar alarak giderse, yanarız. Fakat olmadı. Ufkumuz onun kadar geniş değildi."

O, ufkunun genişliği yanında, o kadar pratik, o kadar yaratıcı insandır ki, reform üstüne reform yaparak atağa kalkarken, en büyük engel olarak karşısına çıkan kaynak sorununa hemen çözüm bulur. Bütçe dışı "fon" gibi yeni gelir kaynakları yaratır.

Özal önem taşıyan sektörler ile kalkınmada öncelikli bölgelerdeki yatırımların teşvik edilmesini, buralarda Gelir Vergisi'nin yüzde yüze kadar indirilmesini sağlar.

Piyasa ekonomisine geçiş için, fiyat kontrollerini kaldırır. Arz-talebin dengesini hakim kılar. Türk Lirası'na gerçek değerini kazandırabilmek için sabit döviz kurundan serbest döviz kuruna geçer. Halkı tasarrufa teşvik etmek ve tasarrufları banka sistemine çekmek amacıyla gerçek faiz politikalarını uygulamaya koyar.

Ücretlilere gıda, yakıt, eğitim, sağlık harcamalarını belgelendirmeleri halinde vergi iadesi ödenmesini, yani "faturalı hayat"ı gerçekleştirir. Amaç, hem vergi kayıplarını önlemek hem de vatandaşa ek gelir imkânı sağlamaktır. Özal, vergi iadesinin amaçlarını açıklarken, "Fatura Karşılığı Vergi ladesi Kanunu ile esas amacımız, memleketimizde yeni bir hayat biçimini, herkesin işlere ekonomik zihniyetle bakacağı bir hayat tarzını başlatmaktır. Hedef fatura verenin de, alanın da memleket ekonomisine şuurlu biçimde katılmasıdır. Fatura, vatandaşın önce kendi bütçesine, kendi gelirine, giderine, sonra devlet bütçesine sahip çıkmasıdır" der.

Faturalı hayata ilk uygulamada ücretli ve emeklilerden başlanır. Daha sonra uygulamanın kapsamı genişletilir. Vergi ödeyen bütün mükellefler faturalı hayat kapsamına alınır. Böylece vergi ödeyen her mükellef vergi iadesi almaya, fakat bunu yaparken devlete kat kat fazlasıyla yeni vergi geliri sağlanmasına katkıda bulunmaya başlar. Özal'ın ifadesiyle,

 

"Fert ve devlet, akılcı bir yöntem etrafında bir kere daha buluşmuştur."

Özal'ın en önemli düzenlemelerinden birisi de, "Toplu Konut ve Kamu Ortaklığı Fonu"nun kurulması olacaktır. Bu fonu "savunma sanayii" gibi çok önemli alanlardaki yatırımlarla ilgili kurulan fonlar izler. Toplumun en önemli sorunu olan konut açığını kapatmak amacıyla "Toplu Konut Yasası" çıkarılır. Tütün, içki, akaryakıt, lüks ithalat, yurt dışına çıkışlarda yapılan kesinti, TEKEL'in içki ve sigara ithalatından alınan paylarla "Toplu Konut Fonu"na kaynak yaratılır.

Özal, "Toplu Konut Fonu"nun amacını ve sonuçlarını şöyle açıklar:

"2982 sayılı kanunla 1988 yılı sonuna kadar toplu konut inşaatını her türlü harç ve vergiden muaf tuttuk.

Arkasından Toplu Konut Fonu'nu kurduk.

Bu fonun kaynaklarının bütçe dışından sağlanması esaslarını getirdik.

Nasıl yaptık bunu? Nasıl düşündük? Bir zamanlar kaçakçıya, karaborsacıya giden paralar, lüks tüketim mallarından sağlanan kaynaklar da fonun büyük bir kısmını meydana getirmiştir ve halen getirmeye devam etmektedir.

Şimdi düşünüyorum da, daha önceki kırk yılda çeşitli devlet kurumları aracılığıyla yapılan toplam konut sayısını yıla böldüğümüzde ne yazık ki yıl başına 6.000 konut düşmektedir. Bunu da hesaba vurursanız 2,5 yılda 15.000 konut eder. Halbuki son 2,5 yılda bu rakam 378.984'e çıkmıştır. 15.000 nerede, 378.984 nerede?"

Özal, en büyük reformlardan birini de liberal kambiyo rejimi getirerek yapar. Para ve kredi sisteminin yeni bir model anlayışı içinde düzenlenmesine paralel olarak kambiyo rejiminin "yeni fakat liberal bir disiplin" içinde değerlendirilmesi gerçekleştirilir.

1984 yılında yeniden düzenlenen kambiyo rejimiyle, döviz girişi tümüyle serbest bırakılırken, bankalara döviz tevdiat hesabı açtınlmasına imkân sağlanır.

Türk kambiyo rejimi, tercih tartışmaları ortamında, en liberal Batı ekonomilerinin kambiyo sistemiyle karşılaştırılabilecek bir rahatlığa kavuşturulur.

 Geri

İleri